Η αντικοινωνικότητα των e-Social Media

Με τους όρους Social Networks και Social Media, γίνεται στις μέρες μας αναφορά στην σύγχονη και αναντίρρητη πραγματικότητα της Ηλεκτρονικής Κοινωνικότητας. Τα e-Social Media βρίσκουν την κύρια έκφρασή τους στα e-Social Networks, που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν, στα νέα ελληνικά, ως Ηλεκτρονικά Δίκτυα Κοινωνικοποίησης. Ευλόγως λοιπόν θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί: Πώς είναι δυνατόν να χαρακτηρίζεις αντικοινωνικά τα ηλεκτρονικά Μέσα Κοινωνικότητας;
Η αλήθεια είναι ότι εκ πρώτης όψεως το σχήμα μοιάζει πραγματικά οξύμωρο, δεν παύει ωστόσο να αποτελεί μια πραγματικότητα, τουλάχιστον στο κομμάτι της άμεσης επαφής.
Σε αντίθεση με τα κλασικά δίκτυα κοινωνικοποίησης - παραδείγματα αυτών υπάρχουν πάμπολα γύρω μας - τα ηλεκτρονικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν έχουν ως προϋπόθεση τη φυσική παρουσία, την οποία θεωρώ το σημαντικότερο παράγοντα κοινωνικής δραστηριοποίησης.
Η ετυμολογική αναγωγή της ίδιας της κοινωνικοποίησης υποδεικνύει την έννοια της συμμετοχής στα κοινά και βεβαίως δεν προσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα γίνεται αυτή. Λογικά λοιπόν η ενεργός συμμετοχή σε ηλεκτρονικά δίκτυα τέτοιου είδους, όχι μόνο δεν είναι κατακριτέα, αλλά θεωρείται άριστη εκμετάλλευση της τεχνολογικής προόδου, όταν όμως αποτελεί συμπληρωματική διαδικασία της πραγματικής, φυσικά εκτελούμενης κοινωνκής δράσης. Άλλωστε, η ίδια η αξία της Κοινωνικότητας συνίσταται στην έμφυτη ή καλλιεργημένη τάση για συναναστροφή με άλλους ανθρώπους (1).  Επιπλέον η κοινωνικοποίηση ορίζεται κατ' ουσίαν ως η διαδικάσια ένταξης ενός ατόμου σε κοινωνικό σύνολο, του οποίου γίνεται συνειδητό και ενεργό μέλος. Με αυτές τις προϋποθέσεις, προφανώς η ένταξη στην Κοινότητα του Διαδικτύου δεν μπορεί να αποκλειστεί από την κοινωνική διαδικασία, με την ευρεία έννοια, ενώ οι σύγχρονες κοινωνικές ομάδες και εταίροι αντιλαμβάνονται ότι δεν έχουν μέλλον χωρίς τη διέξοδο της Διαδικτυακής Πραγματικότητας.
Γεννιέται όμως το ερώτημα: Μπορεί να φανταστεί κανείς τις συναναστροφές και τις διαπροσωπικές σχέσεις μόνο ηλεκτρονικά; Η απάντηση είναι προφανώς όχι, και αυτή είναι η ουσία αυτής της παρέμβασης. Η σύγχονες εξελίξεις, ραγδαίες και σημαντικές, επιβάλλουν τη χρήση των νέων τεχνολογιών και των εργαλείων αυτών, για την προώθηση της προόδου και της ανάπτυξης. Εντούτοις, αυτά δεν είναι αποδεκτό να υποκαθιστούν τη φυσική κοινωνικότητα και τις άμεσες διαπροσωπικές σχέσεις, αλλά οφείλουν να δρούν συμπληρωματικά και όχι αποκλειστικά.
Στην πράξη, τα ηλεκτρονικά κοινωνικά δίκτυα φαίνεται να λειτουργούν λιγότερο ως φορείς κοινωνικοποίησης και περισσότερο ως διέξοδος της ουσιαστικής κοινωνικής περιθωριοποίησης. Η τελευταία δε, τείνει να διογκώνεται όσο λιγοστεύει η πραγματική ανθρώπινη επαφή. Εξ'άλου, τα σύγχρονα μέσα αποτελούν μια θαυμαστή διέξοδο για άτομα που είτε έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, η οποία τους αποτρέπει από τη φυσική παρουσία σε επιμέρους κοινωνικές ομάδες, είτε έχουν περιθωριοποιηθεί ή αυτοπεριθωριοποιηθεί μέσα στην κοινωνία. Τα αίτια που οδηγούν σε τέτοια αποτελέσματα είναι πολλά και δεν είναι του παρόντος να αναλυθούν. Πρέπει, όμως να επισημανθεί ότι σαφώς δεν έχουν όλοι οι χρήστες τα ανωτέρω χαρακτηριστικά, αν και αυτά μπορούν να εκφράζονται σε κάθε άνθρωπο με διαφορετικό τρόπο και διάφορες συνθήκες. (Για παράδειγμα οι εκάστοτε κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες αποτελούν αναμφισβήτητα παράγοντες κοινωνικής περιθωριοποίησης)
Η ουσία είναι πάντως ότι η ευγγελιζόμενη ηλεκρονική κοινωνικότητα, μπορεί πολύ εύκολα να γίνει εικονική, αν δεν είμαστε σε θέση να διαχειριστούμε ορθά και λογικά τα νέα εργαλεία. Σε αυτό το σημείο κρίνεται σκόπιμο να αναφερθεί ότι τα εν λόγω δίκτυα εμφανίζουν τις ίδιες δυσκαμψίες και συμπτώματα με το συνολικό Διαδίκτυο, ήτοι ο όγκος των πληροφοριών που διακινείται είναι τεράστιος, σε βαθμό να καθίσταται πρακτικά μη διαχειρίσιμος. Αυτό σε συνδυασμό με μια πολύ πιθανή "ηλεκτρονική απορρόφηση*" καθιστά σχεδόν απαραίτητη την αδιάλλειπτη, εί δυνατόν, παρουσία του κάθε μέλους εντός του οικείου κοινωνικού δικτύου με σκοπό την τελευταία ενημέρωση (latest update), αποκλείοντας με τη σειρά του την δυνατότητα πραγματικής κοινωνικής δράσης.
Για το τέλος, αναφέρω επιγραμματικά ότι οι επιλογές του καθενός πρέπει να είναι σεβαστές και κρίνονται πάντα εκ του αποτέλεσματος. Κλείνω λοιπόν με την ανάγκη σεβασμού στο δικαίωμα του διαφέρειν, το οποίο ειδικά στην περίπτωση των ηλεκτρονικών δικτύων εκφράζεται ως επιλογή του μη συμμετέχειν.

(1) Γ. Μπαμπινιώτη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής