Η εκδικητικότητα ως τάση της ανθρώπινης συμπεριφοράς

Η εκδικητικότητα αναμφίβολα αποτελεί μια ανθρώπινη τάση. Είναι κατ' ουσίαν η τάση για εκδίκηση, παρόλο που συχνά οι δύο αυτές έννοιες, ασαφώς και εσφαλμένως, συγχέονται μεταξύ τους. Εντούτοις, η εκδίκηση εμπεριέχει την έννοια του πράττοντος υποκειμένου, ήτοι αποτελεί πρακτικά την έκφραση της εκδικητικότητας, όταν ο άνθρωπος αποτυγχάνει να ελέγξει την ορμή του στον τομέα αυτό. Ως παρορμητική λοιπόν έκφραση του ανθρώπινου συναισθηματισμού, έχει πολλές εκφάνσεις, αποτελεί δε, στοιχείο συνυφασμένο με την ανθρώπινη διάσταση του ατόμου. Εξάλλου, είναι δυνατόν να λάβει από πολύ ήπιες έως εξαιρετικά ακραίες μορφές, ανάλογα με την ένταση του υποκείμενου συναισθήματος.
Ακριβώς όμως σε αυτήν τη δυναμικότητα έγκειται και το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό αυτής της τάσης: Όπως κάθε ορμή ή παρόρμηση της ανθρώπινης ύπαρξης, η εκδικητικότητα είναι αναντίρρητα, ευκολότερα ή δυσκολότερα, διαχειρίσιμη και ενίοτε καθοδηγήσιμη. Πιο συγκεκριμένα, καλλιεργώντας τις συνθήκες για έκλυσή της με ελεγχόμενο τρόπο, καθίσταται δυνατόν υπό προϋποθέσεις να διαχειριστείς την έκλυση των συναισθημάτων που εντυπώνονται στο άτομο, ως απόρροια της εκτός ελέγχου συμπεριφοράς του. Αυτά, είναι ενίοτε τόσο έντονα που η επίδραση μιας πραγματικά πράους αντίδρασης εκ μέρους του απόδεκτη-θύματος, θα μπορούσε να αντιστρέψει την αρνητικότητά τους, επιτυγχάνοντας σε βάθος χρόνου την άμβλυνση της ροπής προς την εκδικητικότητα. Βεβαίως αυτό συναρτάται αμέσως από τις αξίες του ατόμου που βρίσκεται στο ρόλο του θύτη, δεδομένου ότι η στείρα επιθυμία αντεκδίκησης χωρίς σαφώς καθορισμένη την έννοια περί κοινού δικαίου θα είχε μάλλον καταστρεπτικές συνέπειες...

Social Value

Γνώρισε στους άλλους τον εαυτό σου όπως είναι.
Γνώρισε τους άλλους λίγο παραπάνω από όσο μπορούν να σου δείξουν!

Αναζητώντας Κυβερνήτη!

Πρόσφατα συμμμετείχα σε μία συζήτηση σχετικά με τις ενδεχόμενες διακυβερνητικές προοπτικές ενός χαρισματικού προσώπου. Εξετάζοντας την πιθανότητα της εμπλοκής καταλήξαμε στις εξής προϋποθέσεις. Έστω λοιπόν ότι υπάρχει κάποιος με γνώσεις, δεξιότητες, χρήματα και επιρροές - εκλαμβανόμενα με οποιαδήποτε σειρά - που έχει όραμα να αλλάξει τα κακώς κείμενα της ελληνικής πραγματικότητας. Έστω, ακόμη, ότι έχει την όρεξη και διάθεση να αναλάβει να το κάνει πράξη.

Τότε, αναμφίβολα, θα έπρεπε να έρθει σε σύγκρουση με συμφέροντα, κατά κόρον οικονομικά, τα οποία καλώς ή κακώς - βεβαίως οι περισσότεροι θα συντείνουν στο "κακώς" - έχουν παγιώσει τις θέσεις τους στη μεταπολεμική Ελλάδα. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, στο πλαίσιο της κριτικής μας ανάλυσης, πρέπει να έρθουμε για λίγο στη θέση αυτού του προσώπου σκεπτόμενοι όπως προφανώς θα σκεφτεί κάθε οικονομικά ορθολογικά υποκείμενο. Ήτοι, όντας μέρος ενός συστήματος που λειτουργεί πολύ καλά για τα συμφέροντα εκείνων που το εξυπηρετούν, φαίνεται - λογικά ή ορθολογικά! - αδύνατον να αποφύγεις τη μυωπικότητα του ατομικού συμφέροντος στο όνομα μιας καλώς εννοούμενης συλλογικότητας.

Εξάλλου, διαφαίνεται ότι το σύστημα έχει φτάσει σε τέτοια επίπεδα οργάνωσης, ώστε έχει τις

Συμβιβασμοί 2

Όταν συμβιβάζεσαι με ό,τι σε έχει πληγώσει, είναι βέβαιο ότι θα πληγωθείς ξανά.

Ζούμε εκεί που κάνουμε έρωτα?

Η έννοια της διαδικασίας του "έρωτα" κρίνεται από πολλούς ως θέμα συζήτησης προς αποφυγήν - "ταμπού" θα το χαρακτήριζαν κάποιοι γλωσσομαθείς - τόσο για τις ιδιαιτερότητες που έχει, όσο και για τις αναπόφευκτες και ταυτόχρονα απευκταίες προεκτάσεις, κυρίως στα πλαίσια μιας θεωρητικά αναγκαίας αποκάλυψης "προσωπικών δεδομένων". Προσωπικά, προτιμώ να το αποδώσω μάλλον ως θέμα ευαίσθητο αλλά πολύ όμορφο, κυρίως για τα συναισθήματα που εκλύει στην αληθινή του μορφή. Απαιτεί δε, τον ανάλογο χειρισμό, ώστε να αποφευχθούν τα πιθανά αισθήματα ντροπής που η αυστηρότητα της ιδιωτικότητάς μας, μάς προκαλεί, πολύ συχνότερα από ότι αντιλαμβανόμαστε.

Κάποτε έγινα κοινωνός της πεποίθησης ότι η ζωή είναι συνυφασμένη με τον έρωτα, σε βαθμό να "ζούμε εκεί που κάνουμε έρωτα". Προφανώς, ειδικά το πρώτο σκέλος είναι κοινή αντίληψη, κυρίως δε όσων είναι ή υπήρξαν ερωτευμένοι. Τί συμβαίνει όμως με το δεύτερο σκέλος; Είναι μία ακόμη Φροϋδικού τύπου υπόθεση που, όπως όλες, βασίζεται σε μια λογική γενίκευση και η ορθότητά της ελέγχεται, ή ισχύει πραγματικά;

Συμβιβασμοί

Όσο πιο μικρος είσαι, συμβιβάζεσαι πιο εύκολα. Όσο μεγαλώνεις, συμβιβάζεσαι πιο πολύ!

Επιστήμων πολίτης.

Λόγια

Αλληλοπλήρωση είναι η ένωση των σωμάτων σε μια ψυχή.
Αγάπη είναι η επίτευξη της αλληλοπεριχώρησης!

Me.

Κάποιος να μας φυλάει από τους "Ακρίτες"!

Η έννοια της λέξης "Ακρίτας" είναι προφανώς συνυφασμένη με τα σημαντικότερα εκ των δημοτικών μας τραγουδιών, αυτά που μιλούν για τον Ακρίτα Διγενή. Εντούτοις εδώ περιγράφεται μια άλλη, σύγχρονη αλλά εξίσου σημαντική, έννοια, η οποία παρουσιάζει όλο και μεγαλύτερη συχνότητα και αν παραγνωριστεί μπορεί να αποβεί μοιραία για τη συνοχή μας - κοινωνική, οικογενειακή, εταιρική, προσωπική...!

Από τα πρώτα και κύρια χαρακτηριστικά της ανθρώπινης φύσης είναι η κρίση, η κριτική ικανότητα, που άμα τη γεννησή μας, ξεκινάει και αναπτύσσεται, σε άλλους περισσότερο και σε άλλους λιγότερο γρήγορα. Είναι αναντίρρητο ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν μια υποτυπώδη, τουλάχιστον, κρίση. Πολλοί, δε, θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ότι αυτό το χαρακτηριστικό, σε συνδυασμό ίσως και με τη συνείδηση είναι αυτό που μας διαφοροποιεί από τα υπόλοιπα έμβια όντα.
Ωστόσο, μια πιο προσεκτική παρατήρηση θα μας αποκαλύψει ότι ακόμη και τα υπόλοιπα ζώα εμφανίζουν χαρακτηριστικά κρίσης, έστω και σαν φαινόμενα μνήμης εμπειριών - άλλωστε η κριτική αντίληψη και στον άνθρωπο συνδέεται με το στοιχείο των εμπειριών, συνειδητών ή ασυνείδητων*. Αυτό, σε συνδυασμό με την ιδιότητα της ζωής να παράγει συνεχώς νέες εμπειρίες, καθιστά την ικανότητα αφομοίωσης και κρίσης εξαιρετικής σημασίας.

Αναπόφευκτα, η μη ανεπτυγμένη αντιληπτική και κριτική ικανότητα, υποβιβάζει την ποιότητα ζωής της ανθρώπινης ύπαρξης, είναι δε δυνατόν να διακριθεί σε δύο κύριες κατηγορίες. Η πρώτη, είναι βέβαια το αποτέλεσμα της έλλειψης εμπειριών ή της μειωμένης πνευματικής ικανότητας και οφείλεται σε λόγους είτε κοινωνικοψυχολογικούς - οπότε επιδέχεται διόρθωσης - είτε συχνότερα σε βιολογικους, όπου τα περιθώρια παρέμβασης είναι μικρά. Η δεύτερη, δεν είναι άλλο από την έλλειψη κρίσης, την απώθηση κριτικής αντιπαραβολής και συνακόλουθα λήψης απόφασης. Αυτή θεωρείται για μένα η πιο σημαντική, λόγω ακριβώς των αιτιών που υποκρύπτει και των συνεπειών που δύναται να επιφέρει σε πολλαπλά επίπεδα.
Πιο αναλυτικά, η ουσία αυτής της κατηγορίας "κριτικής αδυναμίας" έγκειται ακριβώς στην απώθηση των επιπτώσεων που συνέπαγεται η ανάληψη ευθύνης δράσης, ή αλλιώς στην αποφυγή ανάληψης των εκάστοτε ευθυνών. Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να τη συσχετίσουμε με την ανευθυνότητα και την ευθυνοφοβία, με τα οποία είναι ουσιαστικά ένα και το αυτό. Εξάλλου, δεδομένου ότι τα υπόψη χαρακτηριστικά είναι από τα χειρότερα που μπορούν να εντοπιστούν σε κάποιον άνθρωπο, καθίσταται παραπάνω από σαφής η επικινδυνότητά της για τη σύγχρονη συνοχή, σε όλα τα επίπεδα ανάληψης κοινωνικής δράσης.
Βεβαίως, για τον "ακρίτα" της σύγχρονης εποχής, η αποφυγή των πάσης φύσεως ευθυνών έχει γίνει καθημερινή επιδίωξη, λόγω της σχετικής "ασφάλειας" που αυτή προσφέρει, στα πλαίσια και της μίζερης ιδιωτικότητάς του. Όμως, με αυτόν τον τρόπο, αργά αλλά σταδιακά, φθείρεται η ίδια η κριτική ικανότητα, στοιχείο άκρως συνυφασμένο με την έννοια της κοινωνικότητας. Έτσι, η ευθυνοαποφυγή, ανεξαρτήτως τομέα, έχει ως αποτέλεσμα ο άνθρωπος να αποξενώνεται και να εμφανίζει εσωστρεφείς τάσεις, εγκλωβιζόμενος στην περιδίνηση ενός φαύλου κύκλου κοινωνικής αποσταθεροποίησης.
Ήτοι, τα εφήμερα πλεονεκτήματα της μετάθεσης ευθυνών, δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να αντισταθμίσουν τις καταστροφικές συνέπειες για το ίδιο το άτομο. Όταν δε, τέτοια άτομα βρίσκονται σε νευραλγικές θέσεις ή θέσεις ευθύνης, οι συνέπειες είναι δυνατόν να λειτουργήσουν πολλαπλασιαστικά, ειδικά σε περιόδους κρίσης.

1. Βλ. ενδεικτικά: Sigmund Freud, Το εγώ και το αυτό, Εκδόσεις Πλέθρον, σελ 28, 29. 

Οι αρετές της αμοιβαίας προσέγγισης

Δανείζομαι για αρχή έναν στίχο από το τραγούδι των Λαζόπουλου-Κραουνακη (Όταν έχω εσένα!): Κάνε ένα βήμα να κάνω εγώ το επόμενο.

Αυτό - το βήμα - είναι το πρώτο στάδιο για την προσέγγιση, ακόμη και αν δεν είναι κατ' ανάγκην προς τα μπροστά. Γιατί, ενίοτε, και μάλιστα πιο συχνά από ότι ίσως φανταζόμαστε, ένα βήμα προς τα πίσω, μπορεί να είναι πιο σημαντικό από ένα βήμα μπρος! Όχι για να πάρουμε φόρα, όπως θα μπορούσαν να υποστηρίξουν κάποιοι ελαφρώς, αλλά για να συνειδητοποιήσουμε τις εκάστοτε ιδιαίτερες συνθήκες.

Αποδεικνύεται, λοιπόν, ότι η υποχώρηση, και ενίοτε η υπαναχώρηση, είναι βήματα σπουδαία στην αμοιβαία προσέγγιση. Προσφέρουν συχνά νηφαλιότητα και αντικειμενικότητα - δύσκολο αλλά εφικτό - που συμβάλλουν αναντίρρητα στην υπέρβαση του εγώ και την προσέγγιση του εμείς!

Ποιές είναι όμως οι βασικότερες αρετές της αμοιβαίας προσέγγισης;

Σαφώς, η κυριότερη είναι η ίδια η αίσθηση της αμοιβαιότητας, η οποία μπορεί να επιφέρει σύσφιξη σχέσεων και διαπροσωπική ενδυνάμωση, επιτυγχάνοντας το ολοένα σπανιότερο συναίσθημα της πληρότητας. Εξάλλου, η αμοιβαία προσέγγιση όταν επιτευχθεί, προσφέρει ταυτόχρονα την ευχαρίστηση της αμοιβαίας ικανοποίησης. Έτσι, κάθε μέρος, νιώθει ότι οι προσπάθειες, οι υποχωρήσεις και οι όποιοι συμβιβασμοί του, δεν είναι κενές περιεχομένου, αλλά βρίσκουν ανταπόκριση. Και για τον άνθρωπο, φύσει κοινωνικό και επικοινωνιακό όν, η επίτευξη της ανταπόκρισης είναι ίσως η πιο σημαντική συμβολή στην ατομική και κοινωνική πληρότητα.

The Temporary Advantage

Βιώσιμο Ανταγωνιστικό Πλεονέκτημα
Sustainable Competitive Advantage

Τα τελευταία χρόνια, και ειδικά μετά την επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της Χώρας, ακούμε ολοένα συχνότερα για την επιδίωξη ενός ή άλλου στόχου που θα καταστήσουν δυνατή την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης, δηλαδή την ανάπτυξη στη βάση ενός η περισσότερων βιώσιμων ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων. Ο όρος ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, ευρύτερα γνωστός κυρίως σε όσους ασχολούνται με θέματα επιχειρηματικού σχεδιασμού, έλκει σαφώς την προέλευση του από το πεδίο του Management, και η έννοια της βιωσιμότητας συνίσταται στη διάρκεια ή διαχρονικότητα που θα εμφανίσει το πλεονέκτημα αυτό. Ιδιαίτερα σημαντικό όμως είναι το γεγονός ότι στις μέρες μας, δεδομένων των ραγδαίων μεταβολών σε όλους τους τομείς - κοινωνία, οικονομία, τεχνολογία κλπ  - η συζήτηση περί βιώσιμου ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος σε οποιοδήποτε πεδίο μπορεί να αποδειχτεί άτοπη και να ξεπεραστεί από τις ίδιες της εξελίξεις. Ήδη στη διεθνή βιβλιογραφία η μελέτη στρέφεται προς την εξέταση της επί του πρακτέου προσωρινότητας του εκάστοτε ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος, σε αντιδιαστολή με την τάση του παρελθόντος για αναζήτηση της βιωσιμότητας. Σε αυτό το πλαίσιο ακολουθεί μια κριτική επισκόπηση του άρθρου "The Age of Temporary Advantage", των D’ Aveni, Dagnino και Smith (Strategic Management Journal, 31/2010), όπου παρουσιάζεται η σημασία πλέον του "Πρόσκαιρου Ανταγωνιστικού Πλεονεκτήματος".

Η αντικοινωνικότητα των e-Social Media

Με τους όρους Social Networks και Social Media, γίνεται στις μέρες μας αναφορά στην σύγχονη και αναντίρρητη πραγματικότητα της Ηλεκτρονικής Κοινωνικότητας. Τα e-Social Media βρίσκουν την κύρια έκφρασή τους στα e-Social Networks, που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν, στα νέα ελληνικά, ως Ηλεκτρονικά Δίκτυα Κοινωνικοποίησης. Ευλόγως λοιπόν θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί: Πώς είναι δυνατόν να χαρακτηρίζεις αντικοινωνικά τα ηλεκτρονικά Μέσα Κοινωνικότητας;
Η αλήθεια είναι ότι εκ πρώτης όψεως το σχήμα μοιάζει πραγματικά οξύμωρο, δεν παύει ωστόσο να αποτελεί μια πραγματικότητα, τουλάχιστον στο κομμάτι της άμεσης επαφής.

Once Said!

Το όνειρο μπορεί να τελειώσει, όμως οι δυσκολίες που θα ξεπεράσεις στη ζωή είναι νίκες που δεν θα ξεχαστούν ποτέ!

Το Δώρο

Το Δώρο έχει αξία μόνο όταν φτάνει στον προορισμό του, και ουδέποτε επιστρέφεται στον αποστολέα.
Ανεξάρτητα από την επιλογή του παραλήπτη να το κρατήσει ή όχι.